حبوبات چه از نظر سطح زیرکشت و چه از نظر تأمین نیازهای غذایی جامعه در کشاورزی دنیا و کشور از جایگاه ویژهای برخوردارند. این گیاهان همچنین دارای توانایی تثبیت نیتروژن بوده و با بهبود خواص فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک، نقش مهمی در پایداری نظامهای کشاورزی دارند. از طرف دیگر، هزینه تولید کم حبوبات دیم در مقایسه با سایر محصولات زراعی، این گروه محصولی را جزء محصولات حایز اهمیت در کشاورزی کم نهاده قرار داده است. زراعت حبوبات به ویژه نخود از جایگاه ویژهای در سیستمهای تناوبی برخوردار است. افزون بر این، نخود یک محصول غذایی کامل است که علاوه بر پروتئین بالا حاوی هیدروکربن، الیاف و املاحی مانند کلسیم است و به راحتی میتواند جایگزین قسمتی از برنج، نان و لبنیات مصرفی که تولید آنها نیازی آبی بالایی دارند، گردد. علیرغم اهمیت موضوع، کشت نخود دیم در مناطق سردسیر همچون زنجان با چالشهای متعددی همراه است که شناخت و تحلیل این چالشها میتواند به بهبود شیوههای کشت و مدیریت این محصول کمک کند. در این راستا، هدف پژوهش حاضر، بررسی چالشها و راهکارهای افزایش تولید نخود دیم در استان زنجان می‌باشد. جامعه آماری این پژوهش شامل خبرگان و مطلعان کلیدی در مراکز و سازمان های مربوطه به ویژه مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، اعضای هیأت علمی دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان و برخی بهرهبرداران نخود دیم بودند که از بین آنها 19 نفر با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند و تکنیک گلوله برفی انتخاب شدند. برای گردآوری دادههای پژوهش از مصاحبه نیمه ساختارمند استفاده شد. فرایند گردآوری داده‌ها تا سطح اشباع نظری یا آستانه سودمندی اطلاعات قابل دسترس ادامه یافت. تجزیه و تحلیل کیفی داده‌ها با استفاده از نرم افزار مکس کیودا انجام گرفت. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که مهمترین علل بروز چالش توسعه نخود دیم، کاهش کشت پاییزه و انتظاری نسبت به کشت بهاره، کشت سنتی (دستپاش) و عدم کنترل و مبارزه مکانیکی با علفهای هرز، عدم رعایت تناوب زراعی مناسب و جاکاری وسیع گندم دیم، عدم کاربرد میزان مناسب بذر، عدم رعایت اصول عملیات آماده سازی بستر بذر در شرایط دیم توسط کشاورزان می‌باشد. پتانسیل کم تولیـد محصول در ارقـام بـومی و به ویژه حساسـیت آنها به بیماریها و تنشهـای محیطـی، از سـوی دیگر کمبود ارقام مناسـب بـرای کاشـت تحـت شرایط دیم، موجب کاهش عملکرد دانه نخـود در دیمزارهای استان شده است.
)