، دانشیار پژوهشی، بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج
چکیده
نخود یکی از مهم‌ترین حبوبات دیم در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران است که از طریق تثبیت زیستی نیتروژن در بهبود حاصلخیزی خاک و پایداری نظام‌های زراعی نقش مهمی دارد. در مناطق دیم‌خیز شمال‌غرب کشور، کشت انتظاری به‌عنوان روشی مؤثر برای بهره‌گیری از بارش‌های زمستانه و افزایش بهره‌وری مصرف آب مورد توجه قرار گرفته است. در این روش، بذر در اواخر پاییز کشت شده و با بارش‌های اوایل بهار سبز می‌شود. این سیستم با استفاده بهتر از رطوبت ذخیره‌شده در خاک و افزایش طول دوره رشد همراه است، اما محدودیت رطوبت، دمای پایین و شرایط خاک‌های آهکی می‌تواند جذب و کارایی مصرف عناصر غذایی را کاهش دهد. مدیریت تغذیه متعادل از عوامل کلیدی موفقیت کشت انتظاری نخود است. اگرچه نخود بخش عمده نیاز نیتروژنی خود را از طریق همزیستی با باکتری‌های تثبیت‌کننده نیتروژن تأمین می‌کند، مصرف مقادیر محدود نیتروژن آغازگر می‌تواند به استقرار بهتر گیاه کمک کند. فسفر مهم‌ترین عنصر محدودکننده در خاک‌های آهکی منطقه بوده و در توسعه ریشه، تشکیل گره‌های تثبیت‌کننده نیتروژن و انتقال انرژی نقش اساسی دارد. پتاسیم نیز با بهبود روابط آبی گیاه و افزایش تحمل به تنش خشکی، در پایداری عملکرد مؤثر است. عناصر کم‌مصرفی مانند روی، آهن، مولیبدن و منگنز نیز در تثبیت نیتروژن، فتوسنتز و تشکیل دانه اهمیت دارند و کمبود روی در بسیاری از خاک‌های آهکی شمال‌غرب کشور شایع است. کاربرد کودهای زیستی، می‌تواند جذب فسفر و نیتروژن، رشد ریشه و بهره‌وری مصرف آب را افزایش دهد. در مجموع، راهبرد تغذیه‌ای مناسب در کشت انتظاری نخود دیم شامل آزمون خاک، مصرف هدفمند فسفر، تلقیح ریزوبیومی و میکوریزایی، بذرمال روی و مولیبدن، افزایش ماده آلی خاک و مصرف تشخیصی آهن و منگنز است. این رویکرد موجب افزایش عملکرد و کیفیت دانه، بهبود سودآوری و ارتقای پایداری تولید نخود در شرایط خشک و نیمه‌خشک می‌شود.
)